Fosilleşmenin Şartları Nelerdir?
Bir Genç Yetişkinin Fosilleşmeye Dair Düşünceleri
—
Hadi gelin, biraz ciddiyetle ama bolca kahkahayla fosilleşmenin şartlarını keşfe çıkalım! İzmir’de, 25 yaşında, genellikle espri yaparak geçirdiğim ama aslında her şeyin altını üstüne düşünen bir insan olarak bu yazıyı yazarken, tüm o fosilleşme teorilerine kafa yorarken bir yandan da “Ya gerçekten bu nasıl oldu?” diye düşündüm. Sonuçta herkes fosilleşmek istemez ama bazen içinde yaşadığımız dünyada, insanlar, sosyal medya, iş hayatı falan… belki de azıcık fosilleşmeye başlıyoruz. Yani, bu yazıda fosilleşmenin aslında sadece tarihsel bir süreç değil, modern insanın da yaşadığı bir ‘içsel dönüşüm’ olduğunu size anlatacağım. Hadi bakalım, başlayalım.
—
Fosilleşme Nedir, Ne Değildir?
Fosilleşme, genellikle bir organizmanın zamanla taşlaşarak, korunarak günümüze ulaşması süreci olarak bilinir. Ama biz bunu biraz daha 21. yüzyıl bakış açısıyla ele alalım. Yani fosilleşmenin şartları dediğimizde, bunun sadece eski hayvan ve bitkilerle alakalı bir kavram olmadığını hemen fark edeceğiz.
Hayatın içinde bir yere oturmak, bir yere kaybolmak, bir noktada durmak… Bunlar da fosilleşmenin yeni nesil tanımları olabilir, değil mi? Mesela, bir arkadaşın yıllardır aynı terliği giyiyor ve siz ona “Aa, hala o terlik mi?” diye soruyorsunuz. O da “Evet, en rahat bu.” diyor. İşte, tam burada fosilleşmenin temelleri atılıyor!
Fosilleşmenin Şartları: Biraz Hayat, Biraz Espri
Fosilleşmenin şartları hakkında konuşmadan önce, izninizle biraz kendi içsel “fosilleşme” yolculuğuma gireyim. 25 yaşındayım, ama bazı günler 25 yaşımda olmadığımı hissediyorum. Özellikle sosyal medya çağında herkes bir şeyler üretiyor, paylaşıyor, daha hızlı bir şekilde tüketiyor… ben ise bazen eski telefonumun kulaklık jakı bozuldu diye bir haftadır kablosuz kulaklıklarımla cebelleşiyorum. Zamanla kaybolan bir çağda, insanın gerçek anlamda “eski” olma hissiyle tanışması ne kadar tuhaf!
1. Yerinde Saymak: Fosilleşmenin İlk Adımı
Bence fosilleşmenin en belirgin şartlarından biri yerinde saymak. Düşünsenize, bir arkadaşınız var, ne zaman buluşsanız aynı şarkıyı dinliyor, aynı filmi izliyor, aynı mekânda oturuyor. Hep aynı! “Bir değişiklik yap, kardeşim!” diyorsunuz, ama o aynı yerinde saymaya devam ediyor. Bu, yaşamın fosilleşmeye başladığının habercisidir. Sosyal medya üzerinden de bu fazlasıyla gözlemlenebilir. 2014’te attığınız bir fotoğrafı hala profilinizde tutmak, o zamanlara özlem duymak bir tür fosilleşme eğilimidir. Çünkü zamanın gerisinde kalmak, aslında farkında olmadan geçmişe takılıp kalmaktır. Yani, hayatta bir noktada her şeyin eski hâliyle mutlu olmak, biraz fosilleşmenin başlangıcına işarettir.
2. Değişime Karşı Direnç: Başka Bir Fosil Tipi
Bunu biliyorum, kesin biliyorum: Hiç kimse değişimi kolayca kabul etmez. En azından ben etmem. Bazen, sokakta yürürken kafamı telefona gömüp, “Ah, bu mesajı kim yazmış ki?” diye bakıyorum. Arkadan gelen bir arabaya çarpacak gibi oluyorum, ama değişmekte direnen insanın ruhu işte tam da o noktada fosilleşiyor. Çünkü değişim, korkutucu olabilir. Çoğu kişi ise o korkudan kaçmak yerine, alışkanlıklarının kaybolmasını istemediği için eskiye sarılır. Bu da yavaşça bir fosilleşme durumudur.
Düşünün, bir arkadaşınız sürekli aynı şeyi yapıyor, aynı kıyafeti giyiyor, aynı yemekleri yiyor. “Niye değişmiyorsun, biraz yenilik yap!” dediğinizde, “Ya işte değişmemek en iyisi, insan kendi gibi olmalı” diyor. Hadi ama! Kendini savunmaya çalışırken, değişime direnç gösteriyor. O kişi, aslında hayatında değişimi kabul etmediği için yavaşça fosilleşmeye başlamış demektir.
3. Sosyal Medya: Zamanın Çarkını Durdurmak
Fosilleşmenin şartlarından bir diğeri ise sosyal medyanın etkisiyle gelir. Çünkü şimdi düşünün; birinin Instagram profilinde hala 2016’dan kalma bir fotoğraf var. Yani, o kişi zamanın gerisinde kalmış! Ama aynı zamanda o fotoğraf, kişinin kimliğinin bir parçası hâline gelmiş. O fotoğrafı silmek, sanki bir parçayı kaybetmek gibi. Sosyal medya, geçmişin izlerini bir yerde saklayan bir yer haline geliyor. Bu da modern fosilleşmenin bir başka versiyonu. Anlamlı, değil mi?
—
Fosilleşmenin Şartlarını Günlük Hayatla İlişkilendirmek
Gelelim biraz daha günlük hayata. Düşünsenize, bir arkadaşınız sabahları hep aynı kahveyi içiyor. Düşünceleri, söyledikleri, hatta tavırları bile neredeyse birbirinin aynısı. Eskiden ona biraz espri yaparak “Bugün çok değişiksin!” diyordunuz, ama bir gün fark ediyorsunuz ki, o gerçekten hiç değişmiyor. O, şimdi bir fosil gibi hayatın içinde duruyor, anın içinde var oluyor ama hiç bir şey değişmiyor. Aynı hayata sıkışıp kalmak, bazen kişinin farkında bile olmadan fosilleşmesine yol açar.
4. Fosilleşmeye Başlamak İçin Gerçekten Durmak Gerekir
Peki, fosilleşmeye başlamadan önce gerçekten durmak gerekmez mi? Yani, bir şeyin fosilleşmesi için önce bir noktada durması gerekir. Birçok kişi, özellikle de bizim kuşağımız, çok hızlı hareket ediyor. Ama hız ne kadar büyük olursa olsun, bazen durmamız gerekir. Çünkü hayatın hızında kaybolmak, hem dış dünyada hem de iç dünyada fosilleşmenin ilk adımıdır. Belki de bu yüzden, bir süreliğine hayatımızı yavaşlatmamız, yeni şeylere açılmamız gerektiğini unutuyoruz. Oysa ki, durmak ve yeniden başlamak aslında en önemli adımlardan biridir.
—
Sonuç: Fosilleşme, Zamanın İçinde Kaybolmamak İçin Bir Çözüm Değildir
Sonuç olarak, fosilleşmenin şartları bir yandan hayatta bir yerde durmak, değişimi reddetmek, geçmişi aşmak gibi şeylerle ilgili olabilir. Ama bir yandan da bu şartların içinde sıkışıp kalmamamız gerektiğini hatırlatmak gerek. Çünkü, fosilleşmek demek, bir tür “donmuş zaman” demek. Oysa zamanla birlikte akmak ve değişimlere ayak uydurmak, gerçek yaşamın sırrıdır.
Ben de şu anda fosilleşmenin, ya da değişimin ne kadar önemli olduğunu yazarken, umarım zamanla kaybolmam. Çünkü yazı yazmak, içimdeki “fosil”i bulup ona gülümsemek gibi. Belki de fosilleşmek, her şeyin geçici olduğunu kabul etmekten başka bir şey değildir.
Yani, eğer bir gün birinin eski fotoğrafına bakıp “Ne kadar değişmiş!” diyorsanız, belki de o kişi gerçekten bir fosildir ve biz, zamanla kaybolan bir hatıra gibi, bu dünyada yerimizi alıyoruz.